Dr. Syntax: Evet beyler, sıra Propertius’ndan(1) yapılan tercümede. Bugün şu mısralarla başlıyoruz:
Multi, Roma, tuas laudes annalibus addent
Qui finem imperii Bactra futura canent.
Sed, quod pace legas, opus hoc de monte Sororum
Detulit intacta pagina nostra via.
(Dr. Syntax hocasının notlarına başvurur, şöyle yazmaktadır: Multi, Roma, birçok kişi ey Roma; addent, yazar; tuas laudes annalibus, sana methiyeler vakayinamelerde; qui canent, kehanette bulunup; Bactra futura, Bactria’nın çizeceğini; imperii finem, imparatorluğunun sınırını; sed, fakat; pagina nostra, sayfam, detulit, değersizleştirdi; hoc opus, bu eseri; de monte Sororum, kardeşler dağından [yani Parnassos(2) dağının ilham perisi] via intacta, ayak basılmamış bir yolla; quod legas pace, barış zamanlarında okuyabil diye. [çünkü: Meşhur şair savaşları alayına bir ben katılmamıştım.]
(İç çekip etrafına bir bakındı.)
Öğrenciler: Sadece sayfanın dibinde, efendimiz Dr. Syntax.
Dr. Syntax: Hah! Güzel. Bir bakayım! İlk olarak kimi incelesek? Tabii ki okyanus ötesinden gelen meşhur bilginimiz Ezra Pound. Belki de daha dün George Borrow’un gayet münasip bir mahlasla Ermenice ve Lehçe’den kendini tercüme etmesinin özgünlüğünden etkilenmiştir:
unde pater sitiens Ennius ante bibit
Sanki sitiens susuzluk değil de oturmak(3) anlamında. Sessizlik beyler, cümbüş yok. Hadi ama Pound, on iki aptalı bünyesinde toplamış, ihtiyatlı terazim benim, hah ha! Kendine galip gelmek için yanıp tutuştuğunu görebiliyorum.
Pound: (erdemli bir tavırla) Buyrun, efendim Dr. Syntax! Tüm pasajı serbest nazım olarak çevirdim. Başlığını da Sextus Propertius’a Saygı koydum, efendim.
Dr. Syntax: Hmm, ne? Ne kadar üretken ve düşüncelisin! Devam et! Dikkatlerimiz sende.
Pound: (hararetle okur) Vak’anüvisler Roma’nın şöhretini kaydetmeye devam edecekler.
Güney Kafkasya’nın şöhretlileri Roma’nın şöhretlilerini övecek.
Ve Avrupa’nın gelişimini şerh edecekler;
Ama olağan durumlarda okunacak
Çiftbaşlı dağlardan gelen tertemiz birkaç sayfa olsun diye mi?
Dr. Syntax: Nefes kesecek kadar muhteşem, Pound, harika bir yorum. Kelly’nin Keys to the Classic’ini kullanmaya değer bulmayışın da pek bir hoşuma gitti. Görüyorum ki hayat dolu Propertius’un gizli ironilerini ortaya çıkarmak için kat’i duyguları kasıtlı olarak çarpıtıyorsun. Şöyle devam edebilirim: diyebilirim ki mesela, sen basit ve önemsiz bir çift ağıtımsı beyti, çağımızın İngiliz diline has şiirini etkileyecek ve kalıcı katkı sağlayacak bir hale sokmuşsun. Fakat, rica ediyorum, On dördüncü Ekip’in zeka kıvraklığı kıt olan üyelerinin de faydalanması için biraz yalın olacaksa da Latince metnin kelime kelime, aslına uygun ve saf bir tercümesini sunma nezaketinde bulunur musun? Açıkçası, Güney Kafkasya’nın şöhretlilerinin Pound’un kendi görüşü olduğunu hususunda şüpheliyim; belki de yalnızca “Bactra” kelimesiyle karşılanmalıydı?
Pound: Aaa, hayır efendim, Dr. Syntax. Bakınız efendim, şöyle oluyor: Multi tuas laudes, Methiyelerinin birçoğu; Roma, ey Roma; addent annalibus, vak’anivüslerce yazılır; qui, kim ise; Bactra futura, geleceğin Bactriası; canent, şarkılar söyleyecek; fines imperii, güzel imparatorluğuna dair. Sed, ama; quod, ne hakkında (ola ki); legas, okunanlar; pace hos opus, tüm bu gayretler huzura erdiğinde? İlave olarak da şöyle efendim: via, birkaç; intacta pagina, tertemiz kağıt; detulit, getirildi; de monte Sororum, Soritis tepesinden. (Buna da baktım efendim, anlamı sofist mantığının çift veçheli karmaşasıymış.)
Dr. Syntax: Güzel! Bu, akademisyen eleştirmenlerinihayli sabırsızlatacak ama sana The Times Literary Supplement’te dört sütunluk bir övgü de kazandıracak. İsimsiz eleştirmenler seni Marlowe’la karşılaştıracak ve kimisi dehan hakkında benim cesaret ettiğimden daha iyi şeyler bile söylecek.
(dalgın bir şekilde). Dog-Latin(4) hakkında konuşunca, beyler, şüphesiz hepiniz Virgil’in ölümsüz mısrasını hatırlayacaksınız:
Vere novo gelidus canis sub montibus umor Liquitur…
Güzel hemşehrimiz Pound’un aksine serbest nazımda bir kabiliyetim olduğu iddiasında değilim; ama oldukça Shakespearimsi bir mısra oluşturabilirim: Vere novo, garip ama o kadar da gerçek; gelidus canis, titrek, ateşler içinde bir köpek; sub montibus liquitur, bevlediyor yüce dağın eteğinde; umor, sırf şaka olsun diye.
Sessiz olun beyler, yoksa size adambaşı yüz mısra veririm. Disiplin konusundayken Poundcuğum, okul ayininden sonraki dersime katılmanı hatırlatmama müsaade ediver ve dikkat et, fili dilectissime, abartı yok- hah ha!
Pound: (Kindar bir şekilde homurdanarak) Ukalâ, Yahudi, Pluto-demokrat faizci!
Tercüme ve dipnotlar: Bünyamin Kasap
(1) Sextus Propertius: İsa’dan bir yüzyıl önce yaşamış Latin ağıt şairi.
(2) Mitolojide ilham tanrılarının doğduğu dağ.
(3) İngilizce’deki “sitting” kelimesine benzerliğinin önemi bir sonraki notta açıklanmıştır.
(4) Dog-Latin: Latince metinlerin başka herhangi bir dile tamamen ses benzerliği üzerinden anlamına bakılmaksızın çevrilme faaliyeti. Buna örnek olarak bir önceki notta “sitiens” Latince kelimesinin İngilizce “sitting” olarak çevrilmesi verilebilir.
