Sözümüz Bir Sazımız Bir
Ali Ural
İnsan iletişim için kelimeye, kelime ise tesirini artırmak için ahenge muhtaç. Türk, ahengini sözünün arkasında fırtına gibi esen kopuzda bulmuştur. Bire bin katmıştır onunla kelimesine. Uygurlar’dan beri kanına karışmıştır. Edgü Ögli Tigin ile Ayıg Ögli Tigin hikâyesindeki güzel yürekli şehzade sözüne kopuzla ahenk katmıştır. Türk mûsikisinin çekirdeğidir kopuz, sazlarımızın annesi. Billur bir ırmaktır gürül gürül akan. Türkistan’dan Kafkaslar’a, Anadolu’ya, Balkanlar’a hatta Avrupa içlerine kadar uzanmış, şekilden şekle girerek kalpleri esir almıştır.
Türk’ün söz ayarıysa kopuz, Kaşgarlı Mahmud’un “Dîvânü lugâti’t-Türk”ünde yer bulacaktır kendisine. “Kubuz”dur oradaki adı. Türkler kopuzu Dede Korkut’a dayandırınca anlamı yücelir kopuzun. Korkut Ata kopuz çalmaya başladığında rüzgâr esmekten vazgeçer, dağlar yerinden doğrulur, kuşlar havada donup kalır, ırmaklar akmaz olurlar. Kitapta yirmi üç kere sahneye çıkar “kopuz” kelimesi. Kâh “alca kopuz”dur kâh “kolca kopuz” kâh “kolça kopuz”. Kopuzu her zaman Dede Korkut çalmaz hikâyedeki ozanlar da kopuzlarını yanlarından ayırmazlar. Merâğî, Câmiu’l- Elhân’da üç telli, ağaç bir mızrapla çalınan “Ozan Kopuzu”ndan söz etmektedir.
Anadolu Selçukluları, ordularında kopuz çalıp cengâverlik hikâyeleri anlatan müzisyenler bulundurmuşlar, Osmanlılar da bu geleneği farklı suretlerde devam ettirmişlerdir. Evliya Çelebi’ye göre Bağdat seferinden önce esnaf alayında kopuz çalanlar da yer almış, “kâr-ı kopuzcuyân” adıyla on dört müzisyen Çelebi’nin büyülü eserinde boy göstermişlerdir. Devlet adamlarının da dostudur o. Fâtih Sultan Mehmed’in vezirlerinden Hersekzâde Ahmed Paşa’nın kopuzu teşvik ettiği rivayet edilir. Evliya Çelebi kopuz çalıp coşarak savaşmaya can atan Peçuy gazilerine de yer verir satırlarında. Kadim kaynaklarda bazen kopuza ud ve tambur anlamları da yüklendiği olur.
Türk şiirinin ele aldığı konular arasında kopuz da vardır. Gülşehrî’den Kadı Burhâneddin’e, Yûnus Emre’den Kaygusuz Abdal’a, Fuzûlî’den Taşlıcalı Yahyâ Bey’e, Zâtî’den Şeyh Galib’e elden ele dolaşmıştır kopuz. Tellerinin at kılından olduğuna neden şaşıralım uzun kış gecelerinde kuyruğu düğümlü atlar koşturur mızraplara ve dahi mızraklara yetişmek için. Kahramanların başlarından geçenler ancak üç telli kopuzla anlatılabilir çünkü. Hastalar dahi kopuzdan nasiplerini alıp müzikle tedavi olurlar.
Biz de kopuzdan nasibimizi almak istedik ve Karabatak’ın sekseninci sayısının dosya konusunu “Türk Mûsikisi ve Edebiyat” yaptık. Başta Türkan Alvan olmak üzere ilim ve sanat ehline muhtevalı yazıları için teşekkür ederiz. Röportaj konuğumuzsa “En güzel şiirler ve nağmeler cennetten çıkmadır,” diyen bestekâr Mustafa Hakan Alvan. Projektör sayfalarımızda ise şair öykücü Ahmet Akarsu yer alıyor. Akarsu, şiirle şiir olmayanı akan suyla duran suya benzetiyor.
Ömer Lekesiz özgün eleştiri yazılarıyla yeniden Karabatak’ta. Merceğinin altında bu kez Hümeyra Yabar’ın “Ruhum Gibidir İşbu Kitab”ı var. Ve elbette sayfalarımız birbirinden çarpıcı şiir, deneme ve öykülerle dopdolu. Yine arşivlik bir muhtevayla huzurunuzdayız.
Değerlendirmeler
Henüz değerlendirme yapılmadı.